“Charlie” Rijklof van Goens, Robbie de Bruin en de opleiding tot Militair Vlieger in het voorjaar van 1940

Door Robbie de Bruin (†) – Great Bookham, U.K.
en Jaap Woortman – Nuenen

Uit Engeland ontvingen we – kort voor zijn overlijden – een reactie van Robbie de Bruin naar aanleiding van een artikel in Bulletin 257/7 e.v. van Rob Philips, getiteld “Skypiloot – van piloot naar priester”, dat aan de hand van het relaas van Peter Graham het spoorloos verdwijnen van “Charlie” Rijklof van Goens behandeld tijdens een Anti-Diverpatrol op 17 augustus 1944. Graham stelt dat Rijklof die bewuste dag zijn wingman was en naar hij ’s-avonds in een pub van luchtdoelartilleristen vernam door hen boven zee zou zijn neergehaald omdat hij bij Dover in de verboden zone zou zijn beland. Ook zou het ORB van 41 Squadron, dat toen vanaf Lympne vloog, geen melding maken van dit verlies.

Dichte mist
Robbie de Bruin stelt echter dat die bewuste morgen, volgens het ORB van 41 Sqn, vanaf 06.00 uur ieder uur twee Spitfires in paren de lucht in gingen op patrouille en gelijktijdig voor een weersverkenning: “Die Graham vloog die bewuste dag helemaal niet met Rijklof van Goens maar met een ander en kan zodoende ook helemaal geen getuige geweest zijn. Rijklof vloog samen met een onderofficier. Er hing die ochtend een groot mistgebied boven Het Kanaal, dat langzaam oploste en pas na drie uren volledig was verdwenen. Graham en zijn wingman weken daarom uit naar Manston en hebben daar meer dan drie uur aan de grond gestaan. De wingman van Rijklof keerde alleen terug naar de thuisbasis en meldde het verlies. Zodra de mist voldoende opgetrokken was startten er een aantal Spitfires voor een ASR-patrouille, helaas zonder resultaat.
Het verhaal over brandstoftekort van Norman Franks wil er bij mij niet in. Van Goens was top, ‘een vlieger bij de gratie Gods’, ze namen altijd ruim voldoende brandstof inclusief een ruime reserve mee op patrouilles. Ik acht het veel waarschijnlijker dat hij in die mistbank gedesoriënteerd is geraakt en simpelweg de zee is ingevlogen.”

Rijklof van Goens
Op de vraag waarom zijn warme belangstelling voor Rijklof van Goens vertelt Robbie: “Van Goens kende ik al van voor de oorlog, hij vloog op Teuge en omdat ik in Twello woonde kwam ik daar vaak. Niet dat we elkaar toen al spraken, maar ik wist wel wie hij was. Hij kreeg daar ook vlieglessen van Van Graft, die later in mijn opleiding ook instructeur was op Ypenburg. Hij kwam met een Fokker anderhalf dekker iedere dinsdag van Twente naar Teuge. Als jongen keek ik tegen de man op, hij was een soort held voor mij. Toen ik zelf kort voor het uitbreken van de oorlog via de School Reserve Officieren Militaire Luchtvaart in de vliegeropleiding kwam werd Rijklof van Goens de instructeur van ons groepje van zes aspirant-vliegers. Het voelde voor mij alsof ik daarmee de hoofdprijs in de loterij had gewonnen.

Hoe zag die vooroorlogse vliegeropleiding voor de Militaire Luchtvaart er dan uit in 1940
Eind 1939 stoelde de opleiding tot vlieger, vliegtuigbestuurder, op twee paden. De ene was de opleiding binnen het 3e Luchtvaartregiment van de M.L. op Soesterberg, die later plaats vond in Rotterdam, op Souburg, Haamstede en De Zilk(Texel). De tweede opleiding vond plaats bij de Nationale Luchtvaartschool(NLS). Dit was de opleiding tot M-vlieger. Deze opleiding werd betaald door het Luchtverdedigingfonds. De aspirant deelnemer aan deze opleiding verplichtte zich :”..om zich na het behalen van dit brevet, in geval van geheele of gedeeltelijke mobilisatie onverwijld aan het Rijk voor de luchtverdediging des lands ter beschikking te stellen…”. In totaal zijn voor 10 mei 1940 118 M-brevetten uitgereikt. Vrijwel al deze brevethouders zijn gemobiliseerd en zaten in de opleiding voor het militair brevet. Alleen enkelen uit de eerste opleidingsgroep zijn in de meidagen van 1940 operationeel ingezet.

Nationale Luchtvaart School
De betrokkenheid van de NLS bij de opleiding was dusdanig groot,dat het bestuur van de NLS zich in het jaarverslag over 1939 onder het kopje ‘Vooruitzichten’ als volgt uitsprak:”Wij vleien ons met de hoop, dat onze school in 1940 meer nog dan voordien, moge ingeschakeld worden om het hare bij te dragen in de paraatheid van de luchtverdediging van ons land. Dit zou wellicht kunnen geschieden door de tijdroovende begin-opleiding van de militaire vliegers aan de NLS op te dragen, waardoor de militaire scholen de beschikking krijgen over jongelui, die, wat hun vliegaanleg betreft, reeds gerangschikt zijn.” Dat hierdoor de bezetting van de toestellen en daardoor het bedrijfsresultaat van de NLS zou verbeteren, zal zeker meegespeeld hebben bij deze ontboezeming.

De opleiding
De hoop werd spoedig realiteit. In de Vliegwereld van 1 mei 1940 maakte de NLS bekend:”De NLS is door Defensie belast met de opleiding van een aantal aspirant-militaire-vliegers, die de eerste vooropleiding van deze School zullen ontvangen op het vliegveld Ypenburg.” Deze groep van aspirant-militaire-vliegers waren 30 reserve sergeanten-leerling-vliegers van de School voor Reserve-Officieren van de M.L. (S.R.O.M.L.) van het Depôt Luchtstrijdkrachten te Rotterdam. Ook wel aangeduid als Detachement Ypenburg van de S.R.O.M.L. De opleiding begon op 22 april 1940 en heeft slechts geduurd tot en met 9 mei 1940.
De militairen werden elke ochtend in een bus van de Baljuwstraat in Rotterdam naar Ypenburg gebracht en ’s avonds ging de reis weer terug naar Rotterdam .

Het lesprogramma voor 22 april 1940, de eerste lesdag, was als volgt:
08.00 – 08.20 Voorbereiding vliegles
08.20 – 08.50 Vliegles D.B.O. 30 min F.K.O. Instr. Sipkes
08.50 – 10.00 Eigen studie navigatie o.l.v. Llt. Peters.
10.00 – 11.00 Theorie vliegen door Chef Instr. van Graft.
11.00 – 12.00 Theorie motortechniek door Franse.
12.00 – 13.30 Rust.
13.30 – 14.45 Voorbereiding vliegles.
14.45 – 15.25 Vliegles D.B.O. 40 min F.K.O. Instr. Sipkes
15.25 – 16.30 Eigen studie motortechniek. o.l.v. Sgt. Rappart
16.30 – 17.15 Sport.

Bij de (vlieg)lessen was de groep ingedeeld in 5 groepen van 6 leerlingen met een vaste instructeur.

lt.H.J.Diehl J.K.Hoekstra C.Sipkes
v.d.Werff Plesman Du Pon
Bettink Ruborg(?) Maurik
Plantinga Schröder v.d.Kooi
v.d.Broeck Unger(?) Bongers(?)
v.Hövell Visser Machielse
Alwinger(?) Sloots Bouma(?)

R.v.Goens W.van Graft
Karteling van Dijk
de Bruin Fransen
de Beyer Groot
Bosman Hendriks
v.d.Bergh Algevoort(?)
Brommet(?) Rietman

Door het voor mij moeilijk leesbare handschrift kunnen er fouten in de bovenstaande lijst voorkomen.(JW)

De groep van res.-instr lt. H.J.Diehl vloog met de Pander-Gipsy I, PH-APM.
De groep van instr. 3e klasse J.K. Hoekstra met de Koolhoven FK 46 – Gipsy Major, PH-FKA.
De groep van instr. 3e klasse C.Sipkes, onbekend.
De groep van hulp-instr. R. van Goens met de Koolhoven FK 46 – Gipsy Major, PH-NLS
En de groep van instr. 1e klasse W. van Graft met de Koolhoven FK 46 Gipsy Major, PH-APO.

“Rijklof was naast een uiterst begenadigd vlieger ook een humorvolle persoonlijkheid”, vervolgt Robbie de Bruin. “Het was in die korte periode vlak voor het uitbreken van de oorlog dat hij eens tegen me zei: ‘De Bruin we gaan naar de kerk !’ Ik was stomverbaasd want het was een gewone doordeweekse dag. We klommen in de aan onze groep toegewezen Koolhoven FK-46, met registratie PH-NLS en stegen op. Ik moest 270 sturen. Na korte tijd riep hij: ‘Daar links beneden’. we vlogen boven Pijnacker waar een kerk in elkaar gezakt was of gesloopt werd. Het was niet zo dat er iedere dag gevlogen werd. De internationale situatie was onrustig, dreigend, er was met enige regelmaat alarm, waardoor we niet mochten vliegen. Het was dus ook schuiven met de beschikbare tijd. Soms een half uur, soms drie kwartier dan ineens twee dagen niet. Ik bewaar gemengde gevoelens aan deze opleiding, omdat ze niet deugde, ze was geheel geschoeid op verouderde landmachtideeën. De laatste vlucht in deze periode maakte ik met Van Goens vanaf Ypenburg in de middag van 9 mei 1940.

Met een ‘tot morgen’ namen we afscheid van elkaar. Ik heb hem daarna nooit weer gezien……….”

Noten:
1 Verbintenis voor vliegbrevet M van F.Ruth. Collectie J.Woortman
2 Mij is bekend dat J.J.F. van Daele, Alkmaar, M-brevet op 12 januari 1940, niet is gemobiliseerd. Met hem zou het dan ook niet goed aflopen. Hij nam dienst bij de Luftwaffe.
3 Jaarverslag van de Nationale Luchtvaartschool, N.V. 1939. Collectie J.Woortman
4 Vliegwereld Jrg.6 nr. 14 van 1 mei 1940. Collectie NIMH.
5 Gesprek van Huub van Sabben en Jaap Woortman met Robbert C. de Bruin op 19 februari 2003 te Great Bookham, U.K.

 

Also see:
Bulletin 294 uit maart 2008 One of our Aircraft is Missing
Bulletin 295 uit mei 2008 Zomaar een monument

(Disclaimer: Dit betreft een oud artikel uit Bulletin, het kan zijn dat de informatie in dit artikel inmiddels achterhaald is of onjuist is gebleken.)


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.