V-1 Lanceer Operaties met Heinkel He 111 vliegtuigen

Door A.P. de Jong/Leiderdorp

Naast de operaties met V-1 Vliegende Bommen van vaste lanceerplatforms op de begane grond, werd door de Duitsers ook een methode voorbereid om V-1’s vanuit de lucht door ‘moedervliegtuigen’ te laten lanceren. Voordeel van deze lanceerwijze was de flexibiliteit van de lanceerlocatie, terwijl bovendien het eventueel verlies van een lanceervliegtuig sneller en makkelijker te compenseren was dan een vernietigde lanceerbasis op de grond. Als V-1 drager werd de Heinkel He 111 gekozen. Het speciale type voor deze lanceringen werd aangeduid als He 111H-22; voorts werden ook een aantal He 111H-16 en He 111 H-20 versies omgebouwd tot de configuratie van V-1 lanceerder. Voor het gemak zullen we de combinatie He 111 en V-1 hierna verder aanduiden als He 111/V-1.

HE-111 met V-1 (SGLO – Archive)

HE-111 met V-1 (SGLO – Archive)

Verloop van Operatie “Rumpelkammer” en daarbij ingedeelde eenheden.
Nadat in midden juni 1944 de lancering van V-1’s vanaf bases op de grond in bezet gebied waren begonnen, startte tegen eind juli 1944 de campagne met door He 111’s gelanceerde V-1’s. Vanaf basis in Nederland ( voornamelijk Venlo ) opereerden de He 111’s van III/KG 3 met als eerste doelen Southampton en Portsmouth. Laag vliegend boven de Noordzeer worden de V-1’s gelanceerd in de richting van de stad, waar ze voor bestemd waren. De eerste luchtlancering in deze nieuwe slag vond plaats in de nacht van 8 op 9 juli 1944.

Nadat een aantal weken was geopereerd met Heinkels van III/KG 3, werd in september 1944 Kampfgeschwader KG 53 uit Rusland teruggenomen om eveneens aan deze oepratie deel te nemen. I/KG 53 werd ontbonden, terwijl III/KG 3 werd omgedoopt tot I/KG 53. In november 1944 was II/KG 53 operationeel vanaf vliegvelden in de omgeving van Bremen en Oldenburg. Voorts werd in september 1944 KG 27 ontbonden en werden de overgebleven vrijkomende vliegtuigen van dit Geschwader in Oschatz omgebouwd tot V-1 lanceerder, ten behoeve van III/KG 53, dat tegen december 1944 ook gereed was voor operaties.

I/KG 53, dat als opvolger van III/KG 3 eveneens vanaf het vliegveld Venlo had geopereerd, verhuisde tussen 5 en 15 september 1944 van Venlo naar bases in NW-Duitsland. Op 16 september was het al weer operationeel. Tot eind september werd door dit onderdeel bijna elke nacht geopereerd en werden in totaal 177 V-1’s boven de Noordzee gelanceerd. In oktober waren dat er 282 en in november 316 stuks.

De operaties van de He 111/V-1 combinaties eisten echter een zware tol wegens de kwetsbaarheid; zo verloor bv. II/KG 53 in 2 nachten van operaties 12 He 111’s omdat de V-1’s kort na de start in de lucht ontploften met het begrijpelijke desastreuze gevolg voor het moedervliegtuig. Nadat tijdens de eerste activiteiten de havensteden Southampton en Portsmouth als doelwit gediend hadden, werden daarna ook lanceringen uitgevoerd op London en Glouchester. Vroeg in de morgen van 5 september 1944 werd een serie luchtgelanceerde V-1’s op London afgevuurd.

Om een antwoord te vinden op deze dreiging vanuit de lucht werd in Engeland besloten speciale Squadrons met Mosquito-jagers te belasten met de bestrijding van de He 111/V-1 combinaties. Van 16 september 1944 af waren hiertoe Mosquito’s geplaatst op Castle Camps, Coltishall en Manston. Het oppikken van een He 111/V-1 was overigens bepaald niet gemakkelijk voor de Mosquito-crews; de doelen vlogen nl. laag en langzaam. Verscheidene Mosquito’s gingen bij deze acties verloren door tegenvuur van de Heinkels of doordat ze te laag moesten draaien en dan in zee stortten.

De Mosquito’s vlogen patrouilles op een hoogte van 4000 ft tussen de Britse Oostkust en de Nederlandse kust. Meestal was het ook moeilijk de Heinkels op de radar te krijgen, omdat ze erg laag vlogen; vooral was de flash van de inflight-launching de eerste indicatie voor de aanwezigheid van het doel. In een later stadium werden dan ook met radar uitgeruste Wellingtons gebruikt, terwijl ook het radarfregat HMS “Caicos” werd ingezet. De eerste bevestigde claim van een Mosquito-bemanning die een He-111/ V-1 neerschoot is van 25 september 1944 toen Mosguito MW589 van No. 409 Squadron zo’.n combinatie neerhaalde. Zeker 14 He 111/V-1 vliegtuigen werden door Mosquito’s boven de Noordzee neergeschoten, waaronder 6 in eind oktober. De He 111/V-1 opereerde alleen in donkere nachten, dit vanwege de ook door de Duitsers onderkende kwetsbaarheid van het logge systeem. In totaal blijken volgens Duitse bronnen 77 He 111/V-1 vliegtuigen verloren te zijn gegaan, waaronder 41 tijdens operaties. Op 14 januari 1945 kwam er een einde aan deze campagne; toen waren ruim 1200 V-1’s door He 111’s in de lucht gelanceerd op Britse doelen.

HE-111 met V-1 (SGLO – Archive)

HE-111 met V-1 (SGLO – Archive)

Operationele sterkte aan He 111/V-1 vliegtuigen op 10-01-1945

Eenheid Sterkte Serviceable
Stab/KG 53 1 1
I/KG 53 37 25
II/KG 53 33 29
III/KG 53 30 24

Mosquito-operaties tegen de He 111/V-1.

22-09-1944 Eerste operatie van Mosquito HK231 van No.307 Squadron, patrouille bij vliegbasis Ardorf, vanwaar oa. He 111/V-1
opereren.
24-09-1944 Mosquito van No. 25 Squadron beginnen patrouilles tegen He 111/V-1. In de eerste nacht al 4 Heinkels beschadigd.
25-09-1944 Mosquito MM589 van No. 409 Squadron schiet eerste He 111/V-1 neer boven de Noordzee.
25-09-1944 Ook een Mosquito van No. 25 Squadron schiet een He 111/V-1 neer boven de Noordzee.
september 1944 Ook Mosquito’s van No. 68 Squadron beginnen patrouilles voor de Hollandse kust.
05-10-1944 Mosquito HK239 van No. 25 Squadron schiet een He 111/V-1 neer boven de Noordzee.
oktober 1944 No. 25 Squadron verlaat Coltishall; tot op dat moment 3 He 111/V-1 + 22 V-1’s neergeschoten door No. 25 Sq.
25-10-1944 Mosquito HK310 van No. 125 Squadron schiet He 111/V-1 neer boven de Noordzee.
30-10-1944 Mosquito HK240 van No. 125 Squadron schiet He 111/V-1 neer boven de Noordzee.
05-11-1944 Sgt. Noal van No. 68 Squadron met Mosquito TA389 claimt He 111/V-1 neergeschoten te hebben direct na lanceren van V-1.
10-11-1944 Mosquito van No. 125 Squadron schiet een He 111/V-1 neer boven de Noordzee.
19-11-1944 Mosquito van No. 456 Squadron schiet een He 111/V-1 neer boven de Noordzee.
25-11-1944 Mosquito HK290 van No. 456 Squadron schiet een He 111/V-1 neer 10 mijl buiten Texel in de Noordzee.
28-11-1944 Laatste home defence patrol tegen de He 111/V-1 door 307 Squadron.
23/24-12-1944 Mosquito HK247 van No. 125 Squadron schiet een He 111/V-1 neer boven de Noordzee.
december 1944 Mosquito TA389 van No. 63 Squadron schiet een He 111/V-1 neer boven de Noordzee.
06-01-1945 W/O Brooking met Mosquito HK296 van No. 68 Squadron claimt een He 111/V-1 boven de Noordzee, maar wordt zelf ook vermist.

He-111/V-1 crashes in Holland

30/31-08-1944 He 111 van 8./KG 3 (III/KG 3) gecrasht en in brand bij landing op Gilze-Rijen. Crew te laat gesprongen, 5 doden. Geen V-1 (meer) aan boord (SGLO T3964).
19-09-1944 04.30 uur. Twee He 111/V-1 vliegtuigen neer bij Gaastmeer-Scharl in Friesland, KG 53, 6 doden. (SGLO T4185)
09-10-1944 He 111/V-1 van KG 53 neer in het IJsselmeer op Vrouwenzand, crew van 5 man OK. (SGLO T4514)
09-10-1944 Avond: botsing van twee He 111/V-1 vliegtuigen van KG 53 in Friesland bij Nijmemirdum-Kippenburg: 10 doden. (SGLO T4515 en
SGLO T4516)
19-11-1944 He 111/V-1 van 5/KG 53 neer in het IJsselmeer, zuidoost van Lemmer; 3 doden, liggen begraven te Leeuwarden. (SGLO T4694)
25-11-1944 He 111/V-1 neer in de Noordzee 10 mijl uit de kust van Texel; 1 dode aangespoeld te Bergen. (SGLO T4719)
27-11-1944 He 111/V-1 van 1/KG 53 neer bij Callantsoog; 1 dode gevonden, de rest vermist. (Niet in Verliesregister van oktober 2017)

Richard Binkhuysen via de website maart 2017:

Verliezen KG 3 onbekend
Verliezen KG 53 85 officieren,onderofficeren en manschappen

KG 3 heeft 400 stuks FZG 76-Fi 103-V1 gelanceerd en KG 53 1200 stuks

Juni/Juli 1944 : Kommondore KG 3 Oberst Lehwese-Litzmann
III./KG 3 Kommandeur Major Vetter
16 sept 1944 tot 5 jan 1945 : Kommondore KG53 ObstLt Pockrandt
I./KG 53 Kommandeur Major Vetter
1.Staffel Hptmn. Roth
2.Staffel Hptmn. Zander
3.Staffel Hptmn. Brandt

II./KG 53 Kommandeur Major Wittmann
4.Staffel Hptm. Rehfeld
5.Staffel Hptm. Schier
6.Staffel Hptm. Bautz
III./KG 53 Kommandeur Major Allmendinger
7.Staffel Hptm. Laurer
8.Staffel Hptm. Dengg
9.Staffel Hptm. Jessen

(Disclaimer: Dit betreft een oud artikel uit Bulletin, het kan zijn dat de informatie in dit artikel inmiddels achterhaald is of onjuist is gebleken.)


3 Comments

Ingrid Maan-Eulink · 27 July 2018 at 07:24

In mijn boek “Weggemoddeld!” kunt u de verhalen lezen van de Duitse veteranen die ik geïnterviewd heb. Een aantal van hen (RAD 6/212 – Luftwaffe Flakbatterie 1/591) heeft op Venlo gezeten om daar de V1 onder de Heinkels te monteren. Hun verbazing was groot: er vlogen ‘s avonds zoveel toestellen richting de Noordzee en er keerden er maar zo weinig terug…

    Marcel Hogenhuis · 20 August 2018 at 09:52

    Dat beeld is in 2 opzichten onbedoeld misleidend: 1) als er steeds veel toestellen opstijgen, maar telkens minder terugkeren, zou spoedig alle operaties van de III./KG 3 zijn gestaakt en 2) dat niet alle Heinkels op dezelfde avond terugkeerden, komt omdat zij menige keer vanuit Venlo naar ‘Absprunghafen’ Amy in Noord-Frankrijk vlogen en dan doelen in Zuid-Engeland aanvielen. Sommigen keerden rechtstreeks terug naar Venlo, anderen streken neer op Amy om pas een dag later terug te keren.

Ingrid Maan-Eulink · 27 July 2018 at 07:25

Het boek heet: Weggemoffeld….

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.